Semantika, etimologija i politika

Još od vremena kralja Mihaila Dobina Duklja se počela nazivati Zetom, ali se ovo ime za nju ustaljuje definitivno dolaskom na vlast u Zeti dinastije Nemanjića, ma da se i Vukan u dokumentima i 1199. godine piše "slavni kralj Dalmacije i Duklje"1). Nemanjići su nazivali Zetu "kolevkom koja je odnjihala njihovu slavnu porodicu". Lično Nemanja polagao je pravo na "Dioklitiju i Dalmaciju, roždenije svoje, istovuju djedinu svoju".2).


Kako se zna, u Crnoj Gori postoji reka Zeta, koja dolazi iz pravca Nikšića, prolazi kroz Danilovgrad i uliva se u Moraču kod severnog ulaza u Podgoricu, sadašnji glavni grad Crne Gore. Na obe njene strane prostire se ravnica, koja se sigurno po reci nazvala Zeta. Ovako je od vremena rekao i poznati filolog Franz Miklošić.3)

Ime ove ravnice, vremenom se širilo i prostrlo i nad ravnicom koja se u njenom produžetku, na obe strane reke Morače, prostire do same obale Labeatskog jezera. I samo jezero poče da se naziva "Jezero ili more Zete"4), ostavljajući zaboravu to antičko ime. Ime ovog jezera će se konačno, krajem srednjeg veka, ustaliti kao Skadarsko jezero. U sastav Zete su ušle i oblasti ispod Skadarskog jezera: tada se Zetom nazvao i Skadar, Drivast, Danj, Lješ, sva oblast do reke Drim, pa često i oblasti ispod te reke, čak do samog juga današnje Albanije. Josip Gelčić kaže da su se ove oblasti zvale Donja Zeta, dok su se one preko Skadarskog jezera zvale Gornja Zeta"Imenom Zeta određuje se manje-više, ista teritorija, koja se u vremena ne tako daleka zvala po imenu grada Dioklea...".

Nema sumnje da je to proširenje imena Zeta delo Slovena, Srbo-Crnogoraca, jer se u njihovo vreme Crna Gora tako nazvala, pa su se tako nazvali i sami njeni stanovnici – Zećani. Izuzev njih do danas istorija ne beleži nijedan drugi narod da se tako zvao.

Etimologija apelativa ZETA je diskutabilna. Neki je upoređuju latinskim apelativom GENTA. Kotoranin, koji na italijanskom jeziku svoje ime piše Giuseppe Gelcich, kaže: "Ime Zeta...je albanskog porekla"5). Za ovo se on oslanja kod Ch.Hopf-a i one, koji, prema J.G.v. Hahnu "vide kod Albanaca stvarne sledbenike starih Ilira"6). Kako vidimo iz njegove knjige, iliromanijom je indoktriniran i naš Josip Gelčić.

I albanski akademici pretendiraju: "përdorimi i formës "Genta" në dokumentet e kohës të çon në mendimin se mund të lidhej edhe me një emër ilir" (upotreba oblika "Genta" u dokumenta vremena vodi te na misao da se može povezati i sa jednim ilirskim imenom).7)

I da je to istina, ovo ime ne može biti albansko, jer u ta vremena, kada se reka počela tako da se naziva, Albanci još nisu bili stigli ni na obale Skadarskog jezera, kamoli na obale reke Zete, dok sa Ilirima, kako je to već naučno dokazano, Albanci nemaju ništa zajedničkog8). Sem ovoga, i malopre pomenuto, da se Albanci nikad nisu zvali po tom imenu i niti su tako nazvali nijednu drugu svoju reku, pa ni potočić, obara pretendiranje onih koji misle da u ovom apelativu imamo posla sa albanskom etimologijom. Kako rekosmo, pa i da je istina to što se pretendira - da se može povezati i sa jednim ilirskim imenom.

Preko svega, nema dokaza da su Albanci nikada nazivali ni Crnu Goru Zetom, niti Crnogorce Zećanima. Ponajmanje sebe! Ovo nam svedoči da su se u ta vremena oni držali Srednje Albanije, da još nisu počeli da prelaze preko reke Drim.

Nema sumnje da su Zećani (Srbo-Crnogorci) uzeli ime Zeta od romanskog stanovništva, koje su tu zatekli u VI veku, kada su došli i oteli te oblasti od Vizantinaca. Među ovim Romanima bilo je i romaniziranih Ilira, koje – kako smo već to naglasili u jednoj drugoj studiji – pradedovi Srbo-Crnogoraca su asimilirali. Činjenica da kod Crnogoraca imamo i koješto ilirskog svedoči da su oni stigli u ove krajeve pre Albanaca, kod kojih nemamo ništa ilirskog. Doduše, oni pretendiraju da antička reč GENTA je njihova reč zet = "toplo", ali nam to do danas nisu dokazali ničim. Pre svega to se fonetički nikako ne objašnjava, zatim – ni semantički. Kako se to G- kod Albanaca pretvorilo u Z- i kako je –E-, još od antičkih vremena, ostalo –E-, bez ikakvih promena? Preko svega, ovo albansko zet je naših dana, pa i pokrajinsko. Do skora su Albanci to prononcirali nxeht. Pa i danas, većina njih prononciraju tako – nxeht. U toj formi su tu reč uneli i u svoj zvanični književni jezik. Sa druge strane, kakve semantičke veze može imati ime jedne reke sa "nxeht" –"toplo", kad se zna da ta reka ne samo što nije topla, već se u nju ne uliva ni jedan jedini topli potočić, ili izvor. Oni koji su to probali znaju sasvim dobro da reka Zeta sleđuje noge koje se nje dotiču. Mi smo videli svojim očima ljude koji su u Zetu postavljali preko leta flaše sa pivom da im se ohlade. Tako, ako se budemo pridržali principu P. Kretschmera o etimologijama, moramo da odbacimo etimologiju J.Gelčića, čije se pretendiranje zasniva na njegovom predubeđenju da su Albanci i Iliri isti narod. Da nije bilo ovog predubeđenja kod njega, on to ne bi nikada rekao. Dok pretendiranje albanskih akademika se zasniva na njihovom poznatom pretendiranju da su oni, Albanci, genealoški sledbenici Ilira.

Ali to nije jedino pretendiranje ovih akademika. Vidite što pišu oni u njihovoj enciklopediji:

ZETA. Ime pod kojim se poznaje od XIII veka teritorija od okoline Budve do uliva Bojane u Jadransko more, zahvatajući i jedan deo unutrašnjih planinskih oblasti... Zeta se deli u dva dela: u Gornju Zetu, to je njen severni planinski deo, i u Donju Zetu – ravne oblasti oko Skadarskog jezera i na istoku od njega. Njeno ime može se povezati sa imenom reke Zeta, koja se uliva u Skadarsko jezero; ali upotreba oblika "Genta" u dokumenta vremena vodi te na misao da se može povezati i sa jednim ilirskim imenom...(Ovo ime) u dokumenta vremena ima politički smisao. Od druge polovine XIV veka i u XV veku formiranjem albanske feudalne kneževine Balša-na ime Zeta se uključuje u više uopštenom imenu Shqipëria ili se identificira sa njom. Pod osmansku vlast ime Zeta zameni se imenom Mali i Zi. Albansko stanovništvo, koje je živelo u njenom severnom delu, vremenom se sloveniziralo, dok u južnom delu, ono je sačuvalo njen stari albanski etnički karakter.

Da vidimo koliko odgovara istini ovo što pretendiraju ovi albanski naučnici!

Je li istina da se Zeta prostirala samo do uliva Bojane u Jadransko more?! Nije se prostirala i nad Skadrom, pa i južno od Skadra, u jedno vreme do samog juga današnje Albanije?! Pa Skadar je bio i glavni grad Zete za 500 godina redom, ako ne i više, sve do pada ovog grada 1479. u rruke turskih okupatora!

Koliko mi znamo, a i vidimo na mapi današnje Crne Gore, Zeta se uliva u Moraču, a Morača u Skadarsko jezero. No to nije tako važno.

Je li istina da Zeta ima politički smisao? Na teritoriji današnje Crne Gore, pa sve do reke Drim, stanovnici ove Zete zvali su se Zećani. Ovo nam dokazuje da nemamo posla sa jednim političkim pojmom, već etničkim.

Zašto ovi albanski naučnici nazivaju Balšiće BALŠANI (Balshaj)? U dokumenta, koja su izašla iz ruku ovih"albanskih" feudalaca, oni se nazivaju BALŠIĆI, pa i STRAZIMIROVIĆI. Albanski osvedočeni prijatelj J.Gelčić im je i nedvosmisljeno rekao da su Balšići Sloveni, Srbo-Crnogorci: da je njihova istorija srpsko-crnogorska, a sasvim "malo i istorija Albanije"9). Istorija Albanije, ne Albanaca! Ovi albanski "naučnici", sve što ima veze sa Albanijom, smatraju da je i albansko. Nužno je da se oslobode ovih pogrešnih, rasističkih koncepcija.

Je li istina da je feudalna kneževina Balšića bila albanska?! Ako je unutar nje bio i Skadar (a jedno vreme i sva današnja Albanija!), kneževina Balšića nije bila albanska. Ona je bila zećanska = crnogorska. Nikada oni tu svoju kneževinu nisu zvali Albanijom. Zetom – da! Ne poričemo ono što je rekao i J.Gelčić – da je istorija ove Zete bila "malo i istorija Albanije". Malo! Albanije!

Da se u naziv Zete uključio (i identificirao sa njom!) i jedan deo današnje Albanije – poznato nam je. Ali da se i Zeta uključuje "u više uopštenom imenu Shqipëria ili se identificira sa njom" – nepoznato nam je.

Pre svega, ni sama se teritorija današnje Albanije nije uključila u vreme Balšića (XIV-XV vek) u imenu Shqipëria. Sve do XVIII veka ovo je ime bilo sasvim nepoznato ne samo za svet, već i za same Albance. U ta vremena svet je poznavao te oblasti pod imenom Albanija, i to je ime bilo čisto geografski pojam, a ne etnički. Geografski pojamAlbanija se nije poklapao sa današnjim pojmom Shqipëria. Oni koji su lično poznavali te oblasti pisali su da se u XVI veku Albanija prostirala do reke Drim. Preko te reke je bila Srbija i Crna Gora. Ako ko hoće, spremni smo da mu to i citiramo, štoviše i autore koje ovi albanski "naučnici" smatraju svojim, albanskim.

Je li istina da se pod osmansku vlast ime Zete promenilo u Mali i Zi?!

Ako se ime Zete uključuje "u više uopštenom imenu Shqipëria ili se identificira sa njom", zašto su je Osmanlije nazvale Mali i ZI?! Zašto je nisu nazvale Shqipëri?! Oni ni kneževinu Jovana Kastriote nisu nazvali ni Albanija, kamoliShqipëri. Nazvali su je Juvan ili = "Zemlja Jovana", jer ime Albanija još ne behu naučili (Jedan mali deo današnje Albanije zvali su Arnaultuk!), a za ime Shqipëria, kako rekosmo, u ta vremena nisu znali ni sami Albanci.

Ne Osmanlije, već ni Albanci nisu u to vreme nazivali Zetu Mali i Zi. Turci su je nazvali Karadag, što pretstavlja prevod imena Crna Gora. A Albanci – oni koji se još nisu muslimanizirali – zvali su je Cërna Gorë, onako kako su je nazivali i sami stanovnici Zete, koji - još pre turske okupacije – Zetu preimenovaše u Crna Gora, a sebe u Srbe i, nešto kasnije, u Crnogorce. Oni Albanci, koji se preveriše u muslimane, čineći zajedničku kauzu sa turskim okupatorom, počeše da nazivaju Crnu Goru Karadak, a Crnogorce – karadaklli,- nj. Pa i oni – ne svi. Dan-danas ima albanskih muslimana koji Crnu horu i Crnogorce nazivaju Cërna Gorë i cërnagoras.

Pošto su se indoktrinirali šovinizmom i rasizmom, Albanci su preveli to na svom jeziku u Mali i Zi.

Je li istina da je u severnom delu Zete živelo albansko stanovništvo i da se vremenom sloveniziralo?! Mi znamo, a i svetski naučnici (poznati istoričari Marino Barletius, Georg Stadtmüler, Noel Malcolm i drugi) rekli su nam (i dokazali!) da je do kasno u današnjoj Severnoj Albaniji stanovništvo bio slovensko (srpsko-crnogorsko) i da su se oni albanizirali. U Severnoj Zeti nema traga od Albanaca, sem kojeg zalutalog, koji se tamo krio zbog krvne osvete, sam ili sa svojom porodicom, svojim bratsvom, pa se moguće vremenom, prirodna stvar, i slovenizirao. Jedan deo njih, koji su došli posle turske okupacije, dan-danas su tu i ne samo što čuvaju svoju veru, već nesmetano čuvaju i svoju albansku nacionalnu svest, pa se i obrazuju na svom albanskom jeziku, jer su im crnogorske vlasti otvorile i srednje škole na njihovom jeziku, što nije slučaj i sa našom nacionalnom manjinom u Albaniji ovih akademika. Naši u Albaniji dan-danas nemaju ni bukvara na svom jeziku!

U južnom delu Zete, Ulcinj i okolina, ima Albanaca, ali oni ne samo što nisu autohtoni, stari, već se za svakoga od njih zna kad i odakle je došao tu. Oni ne samo što uživaju sva prava koja im se garantiraju po međunarodnim zakonima, već uživaju i prava koja im po tim zakonima ne pripadaju. Štoviše, potstaknuti kako vidite i iz Albanije, od ovih akademika, koji su nam se do jučer busali u prsa i za proleterski internacionalizam, oni zlostavljaju i teroriziraju mesno, crnogorsko stanovništvo, pa im otvoreno traže ili da se albaniziraju, ili da se sele.

Aktuelno u Crnoj Gori nemamo sloveniziranje ni jednog jedinog Albanca. Naprotiv, imamo masovno albaniziranje Crnogoraca i drugih stanovnika ove zemlje.

Što traži DUKLJA u albanskoj enciklopediji, rekao sam u jednoj drugoj studiji10). A što traži ZETA u toj njihovoj enciklopediji, posle izloženog, mislimo da je svakome sasvim jasno.

Prof. dr Kaplan BUROVIĆ, akademik

Ženeva,
dana 03. januara 2011.

1) ISTORIJSKI INSTITUT CRNE GORE: MONUMENTA MONTENEGRINA, Knjiga III, tom 1, Podgorica 2001, str. 92.

2) REDAKCIJA ZA ISTORIJU CRNE GORE:  ISTORIJA CRNE GORE, Knjiga druga, tom I, Titograd 1970, str. 3.

3) MIKLOŠIĆ, Franz: DIE SERBISCHEN DYNASTEN CRNOEVICH, Wien 1896, str. 29-91.

4) GELCICH, Giuseppe: LA ZEDA E LA DINASTIA DEI BALŠIDI, Spalato 1899; prevod na albanski od Laura LEKA, koja je izgleda mnogo što preinačila, falsifikovala, štampan u Tirani pod naslovom ZETA DHE DINASTIA E BALSHAJVE, 2009, str. 18. Obraćamo se stalno prevodu na albanski jezik, pošto nemamo original.

5) Iden: str. 18.

6) Iden: str. 18.

7) AKADEMIA E SHKENCAVE E RPSSH: FJALOR ENCIKLOPEDIK SHQIPTAR, Tirana 1985, str. 1198, kol. II.

8) BUROVIĆ, Kaplan: KO SU ALBANCI?, Ulcinj 2007.

9) GELCICH, Giuseppe: cit. delo, str. 365.

10) BUROVIĆ, Kaplan: DUKLJA,- sajt I-N SERBSKA DIJASPORA, Beograd, 03. januar 2011.

12.1.2011.